سرگیجه و احساس گیجی از جمله شایع ترین عوامل مراجعه افراد به متخصصان گوش و حلق و بینی،مغز و اعصاب، قلب و عروق و شنوایی شناسی است. دستگاه های مختلفی در حفظ تعادل که یکی از بدیهی ترین توانمندی های بدن است، نقش دارند و بنابراين، اختلال در هر کدام می تواند منجر به عدم تعادل و علائمی چونسرگیجه واقعی، احساس گیجی و سبکی سر، اختلالات حرکتی و … گردد. از جمله مهمترین دستگاه های دخیل در حفظ تعادل، دستگاه دهلیزی گوش داخلی است که در همکاری با دستگاه های بینایی، حس پیکری، مخچه و مراکز عصبی مربوط به تعادل، منجر به حفظ این توانمندی در انسان می گردد.

going-crazy-2
balance

گیجی ( dizziness) اصطلاحی غیر اختصاصی است، که اغلب توسط بیماران مبتلا به اختلالات تعادلی برای توصیف علائمشان به‌کار می‌رود. اما این اصطلاح می تواند دال بر انواع مختلف علل پاتولوژیک باشد(چان۱، .)۲۰۰۹ گیجی سومین شکایت رایج بیماران سرپایی است و شیوع آن در طول زندگی در بین افراد جامعه ۲۰ تا ۳۰ درصد تخمین زده شده و در جمعیت مسن شایع تر است (استراپ و برندت۲، ۲۰۰۸) . مصرف داروها، ضربات به سر، اختلالات دستگاه عصبی، اختلالات متابولیک و سیستمیک از کم‌خونی تا اختلالات پیچیده‌تر، می‌توانند باعث گیجی شوند. گیجی؛ حس عدم تعادل، س بکي سر، سنگینی سر، سیاهی رفتن چشم و… است. تجربیات نشان داده است که این بیماران اغلب در مراجعه به متخصصین دچار وسواس می‌شوند و به طور میانگین به ۵ متخصص مراجعه می‌کنند. متخصصین گوش و حلق و بینی، شنوایی شناسان، متخصصین اعصاب و متخصصین قلب و عروق، مهم‌ترین نقش را در ارزیابی این بیماران دارند (چاوال و اولشاكر۳، ۲۰۰۶ )علل گیجی در اغلب اوقات خوش‌خیم هستند. اما درصد کمی از آنها اختلالات جدی و تهدیدکننده‌ حیات (مانند بیماری‌های عروق مغزی، تومورهای حفره خلفی مغز) می باشند. سرگیجه به احساس دوران واقعی اطلاق می‌شود. در سرگیجه، فرد حس می‌کند محیط در حال چرخش است یا حس می‌کند خودش به دور محیط می‌چرخد. سرگیجه واقعی معمولا در اختلالات دستگاه دهلیزی گوش داخلی دیده می شود.

دستگاه دهلیزی بخشی از گوش داخلی است که شامل اتریکل، ساکول و سه مجاری نیمدایره ای است. اتریکل و ساکول مسئول درک و کشف شتاب خطی (مانند جاذبه) هستند و مجاری نیمدایره‌ای قادر به كشف سرعت‌های زاویه ای در سه جهت مختلف مي باشند. اختلال در این دستگاه باعث سرگیجه و عدم تعادل می شود (توسا، ۲۰۰۷ ) .

ناتوان کننده ‌ترین پیامد گیجی و سرگیجه، زمین‌خوردن است. سالیانه ۳/۱ سالمندان حداقل ۱ بار زمین می‌خورند که از این میان ۱ تا ۲۰درصد موارد منجر به آسیب، بستری شدن در بیمارستان و حتی مرگ می شود. با افزایش سن، دفعات زمین خوردن افزایش می‌یابد. Gassman  شیوع زمین خوردن در افراد زیر ۸۰ سال را ۱۵درصد، افراد ۸۱ تا۹۰ سال را ۲۳درصد و افراد بالای ۹۰ سال را ۴۵ درصد گزارش کرده است (مولر و همكاران،۲۰۱۳).

گیجی و سرگیجه از سنین کودکی تا افراد مسن دیده می شود. فرد دچار سرگیجه معمولا تحت ارزیابی های خاصی قرار می گیرد. این ارزیابی ها شامل آزمایش خون، تصویر برداری، ارزیابی هورمونی، ارزیابی قلبی عروقی شامل اکو، نوار قلبی و آنژیوگرافی، ارزیابی دستگاه عصبی و ارزیابی بینایی و ارزیابی دستگاه دهلیزی شامل ارزیابی اکولوموتور (oculomotor)، کالریک (caloric) و آزمون‌های وضعیتی یا positional و positioning (مجموعه آزمون‌های VNG یا videonystagmograph و پوسچروگرافی posturography) است (توسا، ۲۰۰۷)  .

 

vertigo

منبع : سرگیجه و دستگاه دهلیزی از تشخیص تا درمان , فرزانه ضمیری عبداللهی , فصل نامه نواندیش سبز سال نهم شماره ۳۳