مقاله پیش رو توسط مدیر مرکز، خانم شهرزاد اکبری زاده در مجله علمی-خبری سازمان نظام پزشکی البرز شماره ۳۷ –بهار ۹۵ به چاپ رسیده است .

 عنوان مقاله: شیوه جامع ارزیابی اختلالات دستگاه وستیبولار

(Videonystagmography(VNG

nezampezeshki1
nezampezeshki2

مقدمه :

در حال حاضر، سرگیجه (Vertigo) یا گیجی و منگی (Dizziness)، سومین علت شایع برای مراجعه به کلینیک­های درمانی است. شیوع کلّی آن حدود ۵ تا ۱۰% است که در افراد مسن به ۳۰ تا ۴۰% افزایش می­ یابد. بیماران مبتلا به سرگیجه ­ی مزمن به طور متوسط، ۴ تا ۶ ویزیت پزشکیِ بدون درمان مؤثر را در سابقه ­ی خود ذکر می­کنند.

تعادل (Balance)، بواسطه­ ی ترکیب و یکپارچگیِ دقیق ورودی­ های بینایی، وستیبولار (دهلیزی) و حسّی -پیکری شکل می­گیرد. اختلال در هر یک از این سیستم­ها می­تواند منجر به گیجی و منگی شود. لازم به ذکر است که تقریبا نیمی از بیماران مبتلا به سرگیجه و نقص تعادلی، دچار “اختلال دهلیزیِ محیطی” هستند. بنابراین، ارزیابی سرگیجه یا گیجی و منگی نیازمند بررسی جامع هر سه ورودی حسّیِ تعادل بویژه ورودی دهلیزی است. از سوی دیگر، درمان کامل و مؤثر اینگونه بیماران بویژه مبتلایان به “نقص­های دهلیزی محیطی” نیز معمولا نیازمند تقویت و توانبخشیِ هر سه ورودیِ مذکور است.

آزمون بررسی ویدئویی نیستاگموس (Videonystagmography)چیست :

یک آزمون تشخیصی کامل برای ثبت، تحلیل و گزارش حرکات غیر ارادی چشم (که نیستاگموس نامیده می شوند) است، این آزمون از مفیدترین آزمونهاى پاراکلینیکى در ارزیابى بیماران با شکایت سرگیجه و اختلال تعادل محسوب می شود. دستگاههاى مورد استفاده در این آزمون، دو یا چهار کاناله بوده و با اسستفاده از دوربینهاى مادون قرمز، حرکات افقى و عمودى چشم را ثبت و نتایج را تجزیه و تحلیل می کنند. اساس دستگاههاى VNG ،اختلاف پتانسیل قرنیه و شبکیه می باشد. براى انجام این آزمون، عینک مخصوصى به نام گاگل بر روى چشمان فرد قرار گرفته و حرکات چشمى او بررسى می شود.

این ارزیابی، شامل مجموعه آزمون هایی است که جهت ثبت توانایی فرد در دنبال نمودن اشیای بینایی توسط چشم و توانایی چشم ها در پاسخگویی صحیح به اطلاعاتی که از دستگاه تعادلی می آید طراحی شده اند. ارزیابی VNG، غیر تهاجمی است و معمولا اجرای آن یک ساعت به طول می انجامد. مسیرهای مورد ارزیابی در این آزمون علاوه بر مسیرهای وستیبولار مرکزی، عمدتا مجرای نیمدایره­ ی لترال و عصب وستیبولار فوقانی را بررسی می­کند. در بعضی از زیرآزمون­ها، عصب وستیبولار تحتانی نیز بررسی می­شود

nezampezeshki3
nezampezeshki4

چهار آزمون اصلی که با VNGبررسی می شوند عبارتند از آزمون ساکاد ،که بررسی کننده حرکات سریع چشمی است .در آزمون ساکاد لازم است که فرد بتواند به صورت سریع نگاه خود را از یک هدف بینایى به هدف دیگر بچرخاند، در صورتیکه سرعت حرکت چشم کمتر از سرعت حرکت هدف بینایى باشد و یا با زمان نهفتگى بیش از حد چشمان خود را بر روى هدف بینایى متمرکز نماید و یا به جاى تمرکز بینایى بر هدف، قبل و بعد از آن را ببیند آزمون ساکاد غیر طبیعى تلقى می شود؛ آزمون تعقیب آرام، که حرکات چشم را به هنگام دنبال نمودن یک هدف بینایی ارزیابی می کند؛ در آزمون تعقیب آرام نیز هدف بینایى از راست به چپ و یا برعکس حرکت می کند. وظیفه فرد در این آزمون این است که هدف بینایى متحرك را با چشم و بدون نیستاگموس دنبال نماید. در غیر این صورت نتایج آزمون غیر طبیعى تلقى خواهد شد. در آزمون نگاه خیره فرد باید قادر باشد بدون حرکات اضافى چشم   (نیستاگموس) به هدف بینایى خیره شود .آزمون وضعیتی، که وقوع سرگیجه را در موقعیت های مختلف سر و بدن بررسی می کند و آزمون کالریک، که عکس العمل دستگاه تعادل به آب یا هوای سرد و گرمی که به کانال گوش اعمال می شود را ارزیابی می کند. از بین معیارهاى اندازه گیرى آزمون کالریک ، ضعف طرفى (UW )و برترى جهتى (DP )اندازه گیرى می شود. ضعف طرفى، مقایسه مجموع پاسخهاى تحریک با آب گرم و سرد یک گوش نسبت به گوش دیگر است. میزان طبیعى ضعف طرفى کمتر از ۲۵-۲۰ درصد است. مقایسه مجموع نیستاگموسهاى راست زن نسبت به مجموع نیستاگموسهاى چپ زن برترى جهتى نامیده مىشود. میزان طبیعى برترى جهتى کمتر از ٪۳۰ است.

در آخر طی تکامل ،ثبات دید از اهمیت ویژه ایی در بقای موجودات برخوردار بوده است .این واقعیت که دستگاه کشف حرکات و نیز خروجی حرکتی به چشم ها همگی در ارگان انتهایی وستیبولار مستقر هستند ، نشان از اهمیت سیستم ثبات بینایی دقیق دارد.مجاری نیم دایره ایی عمدتا حرکات چرخشی را دریافت می کنند در حالی که ماکول های اتریکول و ساکول ،عمدتا حرکات خطی را دریافت و تحلیل می کنند .شتاب زاوه ایی در حین حرکات چرخشی سر موجب جابجایی مایع آندولنف در مجاری نیم دایره ایی شده ، و با فعال نمودن آوران های اولیه مجاری نیم دایره ایی ،منجر به حرکت چشم ها در جهتی خلاف جهت سر می گردد .با اندازه گیری این حرکات چشمی که تحت عنوان رفلکس دهلیزی-چشمی شناخته می شود (VOR)  می توان وضعیت عملکردی مجاری نیمدایره را ارزیابی نمود.ارزیابی این رفلکس که توسط آزمون VNG  به طور جامع بررسی می شود،یکی از اصلی ترین اجزای ارزیابی های سیستم وستیبولار در انسان محسوب می گردد.

nezampezeshki5
nezampezeshki6

REFERENCES

  1. Farkashidy J. Electronystagmography: Its clinical application. Can Med Assoc J. 1966;94:368-72.
  2. Ganança MM, Mangabeira Albernaz PL. I. Semiologia vestibular. 8. Eletro-oculografia. In: Labirintologia: guia prático. São Paulo: Editamed; 1976. p.17-21.
  3. Barber HO, Stockwell CW. Manual of Electronystagmography. 2nd ed. St. Louis: Mosby; 1980.p. 230.
  4. Therapeutics and Technology Assessment Subcommittee. Assessment: electronystagmography. Neurology. 1996;46(6):1763-6.
  5. Ruckenstein MJ, Shepard NT. Balance function testing: a rational approach. Otolaryngol Clin North Am. 2000;33(3):507-18.
  6. Caovilla HH, Ganança MM, Munhoz MSL, Silva MLG, Ganança FF, Ganança CF. O registro dos movimentos oculares. In: Caovilla HH, Ganança MM, Munhoz MSL, Silva MLG. Equilibriometria clínica. São Paulo: Atheneu; 1999. p.31-40.
  7. Keim R.J. The pitfalls of limiting ENG testing to patients with vertigo. Laryngoscope. 1985;95(10):1208-12.
  8. Bhansali SA, Honrubia V. Current status of electronystagmography testing. Otolaryngol Head Neck Surg. 1999;120(3):419-26.
  9. Eckert AM, Gizzi M. Video-oculography as part of the ENG battery. Br J Audiol. 1998;32(6):411-6.
  10. Houston HG, Watson DR. A review of computerized electronystagmography technology. Br J Audiol. 1994;28:41-6.
  11. Watanabe Y, Takeda S. Computerized electro-nystagmography. Acta Otolaryngol Suppl. 1996;552:26-31.
  12. Stockwell CW. Introduction to ENG. Schaumburg, Illinois: GN Otometrics; 2004. p.32.

۱۳٫ Barin K. Comprehensive guide to VNG/ENG administration and interpretation. São Paulo: Otometrics; 2008. p.185.